Arinjve do t’u merren “gjurmët e shputave” – fillon numërimi i madh

Sa arinj të murrmë ka në malet e Maqedonisë? Së shpejti, për herë të parë, mund të merret një përgjigje më e saktë. Në shtator nisi monitorimi kombëtar gjenetik i kësaj specieje të mbrojtur rreptësisht, me të cilin do të përcaktohet jo vetëm numri i arinjve, por edhe ku lëvizin dhe sa e larmishme është popullata e tyre.

Hulumtimin e zhvillon Shoqëria Ekologjike Maqedonase (MED) në partneritet me Ministrinë e Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor, si pjesë e projektit ndërkombëtar pesëvjeçar “Ruajtja e popullatës së ariu të murrmë në masivin Dinarik-Pind”.

Në Maqedoni, monitorimi do të zhvillohet në pjesën perëndimore të vendit – nga Mali i Zi i Shkupit dhe Mali Shar, përmes zonave malore drejt jugut, deri në Pelister, Nidzhe dhe Kozhuf. Plani është që deri në fund të këtij viti të mblidhen 900 mostra gjenetike.

Metoda është e thjeshtë, por mund të japë shumë më tepër informacion se vëzhgimi klasik. Në vend që arinjtë të kapen ose të shqetësohen, studiuesit do të mbledhin atë që ata lënë pas vetes.

“Monitorimi gjenetik nënkupton mbledhjen joinvazive të mostrave gjenetike nga materiali që kafshët lënë në mjedis. Në rastin e ariu, do të mbledhim mostra jashtëqitjesh, nga të cilat më pas do të lexojmë gjenotipin e çdo individi si një lloj ‘gjurme gishti’ gjenetike. Kështu, sa herë që më vonë gjejmë jashtëqitje nga e njëjta kafshë, do ta dimë se i përket asaj dhe do ta njohim edhe pasi të ketë vdekur”, shpjegon Aleksandar Stojanov, koordinatori i projektit në MED.

Pikërisht për këtë, në mbledhjen e mostrave do të përfshihen njerëzit që qëndrojnë më shpesh në zonat malore dhe pyjore. Pylltarë, rangerë, rojtarë gjuetie dhe gjuetarë, por edhe mbledhës kërpudhash, frutash pyjore dhe bimësh mjekësore, alpinistë, çiklistë dhe të tjerë dashamirës të natyrës do të kalojnë trajnime që të mund të njohin dhe të mbledhin siç duhet mostrën.

Popullata maqedonase është pjesë e popullatës më të gjerë dinarike-pinde të ariu të murrmë, e cila shtrihet nga Alpet deri në Detin Egje. Me rreth 4.000 individë, kjo popullatë konsiderohet më e madhja në Evropë.

Prandaj, hulumtimi gjenetik nuk do të jetë vetëm numërim arinjsh. Nga mostrat do të mund të përcaktohet nëse i njëjti individ është regjistruar disa herë, ku lëviz, sa e përhapur është popullata dhe si është diversiteti i saj gjenetik.

Të dhënat duhet të shërbejnë si bazë për masat e ardhshme të mbrojtjes dhe menaxhimit të specieve, veçanërisht sepse ariu i murrmë në vend është i mbrojtur rreptësisht.

“Si organ shtetëror kompetent për mbrojtjen dhe ruajtjen e diversitetit biologjik, Ministria e Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor mbetet e përkushtuar në misionin për të mbrojtur dhe menaxhuar siç duhet popullatën e ariu të murrmë. Mbrojtja afatgjatë e specieve dhe e habitateve të tij kërkon edhe koordinim me institucionet përkatëse dhe palët e interesuara, prandaj në fillim të shtatorit mbajtëm një takim me përfaqësues të institucioneve kombëtare përkatëse, ku prezantuam metodologjinë, aktivitetet e planifikuara dhe kornizën kohore, si dhe mënyrën e zbatimit të monitorimit gjenetik në periudhën e ardhshme. Pikërisht ky do të na japë bazën për planifikimin dhe zbatimin e mëtejshëm të masave konservuese në menaxhimin e popullatës së kësaj specieje kafshësh”, thonë nga Ministria.

Projekti nuk ndalet vetëm te numërimi gjenetik. Një nga qëllimet kryesore është të krijohen mekanizma më të mirë për menaxhimin e popullatës dhe të zvogëlohen konfliktet midis arinjve dhe njerëzve. Sepse, raporti midis njeriut dhe ariu, së bashku me shkatërrimin dhe prishjen e habitateve natyrore, dallohet si një nga kërcënimet më serioze për mbijetesën afatgjatë të popullatës.

Në projektin ndërkombëtar, të financuar përmes programit LIFE të Bashkimit Evropian, janë të përfshirë 21 partnerë nga nëntë vende evropiane. Numërimi gjenetik në Maqedoni është një nga hapat me të cilët duhet të merret një pamje më e qartë se sa arinj ka vërtet në malet tona – dhe si të sigurohet që t’i kemi edhe në të ardhmen.