Grupimi për prodhimin e cigareve në Dhomat e Tregtisë: Ligji i propozuar për mbrojtjen nga duhanpirja rrezikon në mënyrë serioze segmente të rëndësishme të industrisë, sektorit të biznesit dhe ekonomisë

Grupimi për prodhimin e cigareve, i cili është pjesë e Shoqatës së Prodhuesve të Duhanit dhe Produkteve të Duhanit brenda Dhomës së Tregtisë së Maqedonisë së Veriut, e përshëndeti iniciativën e Ministrisë së Shëndetësisë për modernizimin e Ligjit ekzistues për Mbrojtjen nga Duhanpira, duke e parë atë si një hap normal për përshtatjen me realitetin e tregut vendor. Megjithatë, ai konsideron se draft-ligji i propozuar në këtë mënyrë do të krijojë mospërputhje ligjore (ose prapambetje në harmonizimin me legjislacionin ekzistues), do të rrezikojë industrinë, do të godasë bizneset e vogla dhe të mesme, dhe gjithashtu do të nxisë tregtinë ilegale.

Ky Grupim doli publikisht me një pozicion të përbashkët në lidhje me risitë e propozuara në Ligj, ku theksoi vërejtjet dhe kërkesat e veta, ndër të cilat përfshihen përfshirja aktive e të gjitha palëve të interesuara në hartimin e zgjidhjes ligjore, si dhe një periudhë të arsyeshme për zbatim dhe përshtatje ndaj ndryshimeve të reja. Në këtë mënyrë do të shmangen pasojat serioze rregullatore-ligjore, financiare dhe ekonomike. Në këtë drejtim, Grupimi thekson se me ekspertizën e vërtetuar globale dhe përvojën e tij shkencore krahasuese mund të kontribuojë në mënyrë aktive dhe konstruktive në përmirësimin e propozimit ligjor.

Sipas Grupimit, draft-ligji për mbrojtjen nga duhanpira është hartuar sipas modelit slloven, por ai nuk mund të jetë i zbatueshëm në këtë vend, para së gjithash sepse të dy shtetet ndryshojnë në shumë parametra: në Maqedoni, duhani i papërpunuar është një kulturë bujqësore strategjike, kultivimi, prodhimi dhe blerja e të cilit stimulohen nga shteti, dhe konkretisht në vëllimin dhe çmimin më të lindur historikisht të blerjes. Në vend veprojnë aktivisht dy fabrika për prodhimin e produkteve të duhanit, të cilat kontribuojnë me një pjesë të madhe në të ardhurat e buxhetit shtetëror, kapacitetin eksportues dhe punësojnë disa qindra qytetarë maqedonas.

Ajo që është e përbashkët me Slloveninë është se edhe Republika e Maqedonisë së Veriut, si vend kandidat për anëtarësim në BE, është nën monitorim dhe vlerësim të vazhdueshëm të legjislacionit pozitiv nga organet e BE-së përgjegjëse për zgjerimin, të cilat deri më tani kanë vërejtur progres pozitiv dhe një shkallë të lartë përputhjesh me direktivat e BE-së. Një ligj i tillë është Ligji për Duhanin, produktet e duhanit dhe produktet e ngjashme.

Nga Grupimi për prodhimin e cigareve theksohet se zgjidhja ligjore ekzistuese në lidhje me mbrojtjen nga duhanpira është krijuar në një kohë kur në tregun vendor ishin të pranishme vetëm cigaret dhe në një pjesë të vogël produktet e tjera të duhanit me djegie. Ndërkohë, industria ka evoluar dhe është transformuar, duke investuar fonde të mëdha në teknologji të reja, inovacione dhe kërkime, prandaj ekziston nevoja për zgjerim të zgjidhjes ligjore në të cilën do të përfshihen të gjitha kategoritë e reja të produkteve, do të zbatohen praktikat më të mira evropiane dhe botërore dhe në të cilën do të zbatohen zgjidhjet më të përshtatshme për reduktimin e dëmit nga tymi i duhanit.

Një nga mangësitë më të mëdha të propozimit të një teksti plotësisht të ri të Ligjit për Mbrojtjen nga Duhanpira është mospërputhja rregullatore-ligjore me ligjet dhe rregulloret pozitive që rregullojnë këtë çështje, veçanërisht me Ligjin për Duhanin, produktet e duhanit dhe produktet e ngjashme. Draft-ligji i ri përmban shumë mospërputhje në përkufizimet kryesore, duke krijuar hutim ligjor në shumë fusha, në kundërshtim me dëshirën për t’u marrë me aspektin e shëndetësisë publike. Kjo mospërputhje është veçanërisht e theksuar në barazimin e cigareve me produktet alternative të duhanit, të cilat në draft-ligjin e ri vendosen në të njëjtën kategori, gjë që është absolutisht e pasaktë sepse këto kategori janë tashmë të përcaktuara veçmas në Ligjin ekzistues për Duhanin, produktet e duhanit dhe produktet e ngjashme. Barazimi i të gjitha kategorive të produkteve dhe veçanërisht, futja e termave të rej të krijuar e paqartë, përfaqëson një pengesë për kornizën ekzistuese të vendosur rregullatore.

Në kontekstin e të përmendurave është injorimi i shumë studimeve botërore, rajonale dhe lokale që kanë vërtetuar se ekziston një ndryshim i konsiderueshëm midis cigareve dhe produkteve pa tym – shpjegojnë nga Grupimi.

Aspekti i dytë i rëndësishëm i zgjidhjes ligjore të propozuar është ndikimi serioz negativ në ekonominë e përgjithshme të vendit, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, por edhe në flukset e buxhetit shtetëror. Për më tepër, pritet që ndalimet në tregun vendor të nxisin tregtinë ilegale të produkteve të duhanit në vend, gjë që gjithashtu do të ndikojë negativisht në buxhetin shtetëror. Grupimi thekson se draft-ligji do të çojë në një ulje të sigurt të vendeve të punës në industrinë e duhanit dhe sektorin e hotelierisë, si dhe një goditje të rëndë në sektorin e tregtisë me pakicë, e cila pritet të rrezikojë ekzistencën e më shumë se 4,000 pikëve shitëse me pakicë në vend, shumë prej të cilave janë biznese të vogla dhe familjare, pa ofruar një model zgjidhjeje dhe një periudhë tranzicioni për përshtatjen e aktivitetit aktual dhe stoqeve në të gjitha kanalet.

Ndalimi do të shkaktonte pasoja financiare serioze për bizneset e vogla familjare (dyqane duhani, mini markete), ulje të shitjeve, por edhe nxitje të tregtisë ilegale. Për më tepër, ndalimi do të shkaktonte një efekt të kundërt nga ajo që ne me vite po përpiqemi të arrijmë – komunikim të kontrolluar dhe staf të punësuar të trajnuar që kujdeset që informacioni të arrijë vetëm tek konsumatorët e rritur. E ngjashme është edhe me ndalimin e produkteve me aroma dhe shije, e cila, si në rastin e ndalimeve të tjera, nuk do të çojë në ulje të numrit të duhanpirësve, por vetëm në ulje të të ardhurave dhe nxitje të tregtisë ilegale, gjë që është vërtetuar në shumicën e vendeve ku aromat dhe shijet janë të ndaluara, siç është rasti edhe me Slloveninë – thonë nga Grupimi.

Mangësia e tretë e madhe e draft-ligjit është se ai nuk ofron zgjidhje dhe sqarime në krahasim me shumë ndalimet e reja të paraqitura se si të zbatohen në praktikë masat e propozuara, gjë që lë hapësirë për mospërputhje serioze dhe pasiguri gjatë zbatimit të ligjit. Në këtë kontext, nuk janë të përcaktuara mjaftueshëm me saktësi dhe qartësi vendndodhjet ku është e ndaluar dhe ato ku është e lejuar duhanpiraja dhe përdorimi i produkteve alternative të duhanit, gjë që do të mundësojë interpretime të ndryshme nga shumë shërbime inspektimi dhe një problem real gjatë zb batimit të rregullores.

Grupimi thekson se është e nevojshme përpjekja dhe harmonizimi i plotë i draft-ligjit me realitetin ekonomik maqedonas dhe me parimet për reduktimin e dëmit, domethënë është e nevojshme që Ligji të miratohet pas konsultimeve serioze dhe gjithëpërfshirëse me të gjitha palët e interesuara, gjë që do të mundësojë mbrojtjen e shëndetit publik.