Çfarë ndodhi pas dyerve të mbyllura? Marrëveshja SHBA-Iran u shpëtua në minutat e fundit

Marrëveshja mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit për t’i dhënë fund konfliktit në Lindjen e Mesme duket se u shpëtua në momentet e fundit, pas tensioneve të shkaktuara nga një sulm izraelit në Bejrut që rrezikoi të rrëzonte të gjithë procesin diplomatik.

Sipas mediave iraniane, negociatat u përballën me një krizë serioze pasi Teherani vendosi të ndërpresë kontaktet me Uashingtonin pas goditjes së një zone në periferinë jugore të Bejrutit, e konsideruar si bastion i Hezbollahut. Raportohet se Irani po shqyrtonte edhe mundësinë e një reagimi ushtarak ndaj Izraelit, duke rritur frikën për një përshkallëzim të ri në rajon.

Megjithatë, situata ndryshoi pas ndërhyrjes së drejtpërdrejtë të administratës amerikane. Sipas burimeve iraniane, Uashingtoni ofroi garanci dhe lëshime të minutës së fundit që bindën Teheranin të rikthehej në tryezën e bisedimeve. Mes tyre përmenden ruajtja e integritetit territorial të Libanit, tërheqja e forcave izraelite nga zonat kufitare dhe heqja e bllokadës detare që kishte shtuar tensionet në rajon.

Marrëveshja e arritur parashikon një armëpushim të menjëhershëm në të gjitha frontet e konfliktit, përfshirë edhe Libanin, si dhe nisjen e një procesi negociues që synon një zgjidhje afatgjatë mes Uashingtonit dhe Teheranit.

Një nga elementët më të rëndësishëm të saj është rihapja e Ngushticës së Hormuzit, një prej korridoreve detare më strategjike në botë për transportin e naftës. Sipas planit të dakordësuar, bllokada detare do të hiqet dhe lundrimi në rajon do të rikthehet gradualisht në normalitet. Gjithashtu, Irani dhe Omani pritet të bashkëpunojnë për krijimin e një kuadri të ri ligjor që do të rregullojë trafikun detar në ujërat e Gjirit Persik.

Marrëveshja parashikon edhe nisjen e negociatave brenda 60 ditëve për programin bërthamor iranian dhe për lehtësimin e sanksioneve ekonomike. Gjatë kësaj periudhe nuk do të ketë vendosje të reja trupash amerikane në rajon dhe as sanksione të reja ndaj Teheranit.

Po ashtu, parashikohet lirimi gradual i një pjese të fondeve iraniane të ngrira jashtë vendit, ndërsa do të krijohet një mekanizëm ndërkombëtar monitorimi për të mbikëqyrur zbatimin e angazhimeve të marra nga të dyja palët.

Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se marrëveshja përfaqëson një sukses të rëndësishëm diplomatik dhe një hap drejt stabilitetit në Lindjen e Mesme. Ai paralajmëroi megjithatë se nëse Irani nuk arrin një marrëveshje përfundimtare për programin e tij bërthamor, Shtetet e Bashkuara mund të rikthejnë presionin ndaj Teheranit.

Trump kritikoi gjithashtu ashpër veprimet e Izraelit, duke lënë të kuptohet se sulmi në Bejrut rrezikoi seriozisht negociatat dhe mund të kishte çuar në dështimin e marrëveshjes.

Sipas planit aktual, ceremonia zyrtare e nënshkrimit pritet të zhvillohet në Zvicër, ku palët do të formalizojnë marrëveshjen që synon t’i japë fund një prej krizave më të rrezikshme të muajve të fundit në Lindjen e Mesme. Megjithatë, shumë analistë vlerësojnë se sfidat mbeten të shumta dhe se zbatimi i marrëveshjes do të jetë testi i vërtetë për qëndrueshmërinë e paqes në rajon.