Ndotja nga PM është më e larta në Ballkan

Prof. André Prevost, nga Instituti Paul Scherer (PSI) në Zvicër, shpjegoi: “Në dimër, ndotja nga grimcat në Ballkan është më e larta në Evropë. Nivelet e ndotjes nga grimcat janë shpesh më të larta se në Pekin, dhe në disa ditë janë ndër më të lartat në botë. Dioksidi i squfurit në dimër mund të jetë mbi 30 herë më i lartë se ai që shohim zakonisht në Evropën Perëndimore.”

Është e vështirë të kuptosh ndotjen e ajrit të një qyteti nga matjet në një vendndodhje të vetme. Në vend të kësaj, ekipi i PSI-së vendosi sensorë të ndotjes së ajrit të teknologjisë së fundit në një furgon të modifikuar, me tuba marrjeje mostrash në çati, dhe bëri xhiro rreth Sarajevës gjatë dimrit. Çdo xhiro zgjati rreth 90 minuta, me ekipin që bëri deri në gjashtë xhiro në ditë, raporton revista.

Michael Bauer, nga PSI, tha: “Një nga pjesët më të vështira të studimit ishte kalimi i shumë kohës në trafik, duke ngarë lart e poshtë rrugëve të ngushta në kodra. Disa mbrëmje ishin dukshëm të mjegullta në perëndim. Kishte erë të qarta tymi druri dhe qymyri në zonat e banuara, si dhe valë barbeque, veçanërisht qebapësh, në qendër të qytetit.”

Ekipi shqyrtoi një pjesë të përzierjes së ndotjes nga grimcat, por edhe kjo tejkaloi udhëzimin ditor të Organizatës Botërore të Shëndetësisë në 66% të rasteve dhe shpesh ishte më shumë se tetë herë më e lartë.

Vendet më të ndotura ishin zonat e banimit ku ndotja e ajrit dominohej nga ngrohja e shtëpive, duke përfshirë djegien e drurit, qymyrit dhe mbeturinave, së bashku me sasi të mëdha të hidrokarbureve aromatike policiklike që shkaktojnë kancer.

Një studim i vitit 2023 nga Programi i Zhvillimit i Kombeve të Bashkuara rekomandoi izolimin e shtëpive, ngrohjen qendrore dhe pompat e nxehtësisë, si dhe inspektimet e kaldajave dhe informimin publik. Ai identifikoi nëntë fusha prioritare në qytet për veprim.

Bauer tha: “Rezultatet tona konfirmojnë fushat prioritare. Planet ekzistuese për të ulur ngrohjen me lëndë djegëse të ngurta në ato zona me 90% deri në vitin 2033 janë të nevojshme me ngulm. Edhe pas kësaj, burime të tjera do të jenë të rëndësishme dhe nuk duhet të injorohen.”

Flota e vjetër e automjeteve të qytetit i ka përkeqësuar problemet e qytetit. Një automjet mesatar në Sarajevë është 19 vjeç, me 10% të automjeteve që i paraprijnë standardeve moderne evropiane të emetimeve. Në Mbretërinë e Bashkuar, makina mesatare në vitin 2024 ishte 10 vjeç, dhe furgoni ose kamioni mesatar ishte midis tetë dhe nëntë vjeç.

Maqedonia ndër vendet më të ndotura në botë

Evropa ka kohë që është nisur në rrugën e tranzicionit të gjelbër, duke vendosur objektiva për neutralitetin e karbonit deri në vitin 2050, ndërsa Maqedonia ende po përballet me gjërat më themelore – matjen e ndotjes dhe kontrollin e emetimeve industriale.

Dhe e gjithë kjo në një vend ku çdo dimër, qytetarët shohin fjalë për fjalë ajrin që thithin.

Në letër, vendi ka disa strategji – për energjinë, ndryshimet klimatike, mbeturinat dhe madje edhe një ekonomi rrethore.

Por në praktikë, gjërat po ecin ngadalë. Në shumë zona industriale, ndotja është e dukshme, fabrikat operojnë me teknologji të vjetëruar dhe investimet në burimet e rinovueshme po ecin me një ritëm që nuk mund të përputhet me standardet evropiane.

Është vlerësuar se rreth 3,500 njerëz vdesin para kohe çdo vit nga ndotja me grimca në Maqedoni.