KOMUNITETI ENERGJETIK KONFIRMON PËR MAQEDONINË: RRITJE E MADHE E BURIMEVE TË RIPËRTËRISHME TË ENERGJISË (BRE) DHE PËRPARIM DREJT OBJEKTIVAVE PËR VITIN 2030
Rritje e burimeve të rinovueshme të energjisë në sektorin e energjisë elektrike dhe një trend pozitiv në konsumin final, me masa qartë të përcaktuara për dekarbonizimin në PKNE-në e përditësuar 2025–2030
Vlerësimi i fundit i Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë tregon një rritje të fuqishme të energjisë elektrike nga burimet e rinovueshme në Maqedoni dhe vlerëson se vendi mund të mbetet brenda objektivit detyrues për konsumin final të energjisë deri në vitin 2030, nëse vazhdojnë përpjekjet aktuale. PKNE-ja e përditësuar 2025–2030 e shndërron këtë drejtim në objektiva dhe politika konkrete, të matshme.
Ministria e energjisë, minierave dhe burimeve minerale vazhdon me zbatimin e Planit Kombëtar të Integruar për Energjinë dhe Klimën (PKIEK), si kornizë qendrore për tranzicionin energjetik deri në vitin 2030.
PKIEK-ja e përditësuar 2025–2030 përcakton objektivat dhe masat për dekarbonizimin, burimet e rinovueshme të energjisë dhe efikasitetin energjetik, ndërsa vlerësimi i Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë nga gushti i vitit 2026 ofron një pasqyrë të pavarur të progresit të deritanishëm dhe të fushave ku duhet të vazhdojë ritmi i zbatimit.
Burimet e rinovueshme: përparimi më i madh është në sektorin e energjisë elektrike
Sipas vlerësimit të Komunitetit të Energjisë, pjesëmarrja e energjisë së rinovueshme në prodhimin e energjisë elektrike në Maqedoni është rritur nga 25,9% në vitin 2022 në 32,2% në vitin 2023.
Raporti e veçon veçanërisht Maqedoninë, së bashku me Shqipërinë, si një nga vendet me zhvillimin më të avancuar të kapaciteteve diellore fotovoltaike në rajon. Rritja lidhet me përhapjen më të gjerë të teknologjive diellore dhe të tjera të burimeve të rinovueshme, paralelisht me rolin tradicional të hidroenergjisë.
Në vitin 2023, pjesa e burimeve të rinovueshme të energjisë (BRE) në konsumin bruto final të energjisë ishte 20,2%, ndërsa objektivi për vitin 2030 është 31,6%
Sipas sektorëve, janë përcaktuar objektivat e mëposhtme për vitin 2030 :
51,2% BRE në sektorin e energjisë elektrike; 38,9% në ngrohje dhe ftohje ; 19,0% në transport.
Plani parashikon zhvillimin e mëtejshëm të kapaciteteve diellore dhe të erës, modernizimin e rrjetit, sistemet e magazinimit të energjisë, thjeshtimin e procedurave për dhënien e lejeve, ankandet dhe mekanizma të rinj për integrimin e burimeve të rinovueshme në treg.
Treguesit kryesorë nga PKIEK-ja e përditësuar 2025–2030
Treguesi
Vlera e fundit në
PKIEK
Objektiv për 2030
BRE në konsumin bruto final të energjisë
20,2% (2023)
31,6%
BRE në energjinë elektrike
32,2% (2023)
51,2%
BRE në ngrohje dhe ftohje
37,8% (2023)
38,9%
Dekarbonizimi: plan i matshëm për uljen e emetimeve deri në vitin 2030
Në dimensionin e dekarbonizimit, PKIEK-ja e përditësuar përcakton objektivin për emetimet totale të gazeve serrë në vitin 2030 në 6,72 Mt CO₂eq, që përfaqëson një ulje prej 46,1% krahasuar me vitin 1990. Kur merren parasysh edhe emetimet edhe largimet, objektivi është 4,35 Mt CO₂eq, ose një ulje prej 60,2% krahasuar me vitin 1990. Përditësimi përfshin të dhënat më të reja për sistemin energjetik, transportin, mbetjet dhe kapacitetin e pyjeve si absorbues të karbonit, duke e vendosur trajektoren deri në vitin 2030 mbi një bazë më realiste të të dhënave.
Sektori energjetik mbetet burimi më i madh i emetimeve, por edhe sektori me potencialin më të madh për reduktimin e tyre. PKIEK-ja projekton uljen e emetimeve nga sektori energjetik në rreth 4,33 Mt CO₂eq deri në vitin 2030. Masat kryesore përfshijnë largimin gradual nga qymyri deri në vitin 2030, zëvendësimin e tij me kapacitete më të pastra dhe më fleksibile, përshpejtimin e përdorimit të energjisë diellore dhe të erës, modernizimin e rrjetit të transmetimit dhe shpërndarjes, magazinimin e energjisë në bateri, elektrifikimin e transportit dhe rritjen e efikasitetit energjetik në ndërtesa dhe industri.
Plan me nivel më të lartë matshmërie dhe llogaridhënieje
Vlerësimi i Komunitetit të Energjisë vëren se politikat dhe masat në planet kombëtare përgjithësisht përshkruhen përmes objektivave, afateve kohore, fushëveprimit sektorial dhe institucioneve përgjegjëse, por Maqedonia veçohet për faktin se kuantifikon rezultatet e pritshme ose kontributin e masave në arritjen e objektivave sektoriale. Kjo përbën një bazë të rëndësishme për monitorimin e zbatimit, pasi mundëson matjen e progresit përmes treguesve konkretë – kapacitetit të instaluar, prodhimit të energjisë elektrike, konsumit dhe reduktimit të emetimeve.
Të dhënat e disponueshme konfirmojnë progres të matshëm në energjinë elektrike nga burimet e rinovueshme, një trajektore pozitive të konsumit final nëse vazhdojnë përpjekjet, si dhe një kornizë të përcaktuar qartë për dekarbonizimin deri në vitin 2030.
Ministria do të vazhdojë me zbatimin dhe monitorimin e PKIEK-së, me fokus në investimet në BRE, rrjete dhe sisteme magazinimi, efikasitetin energjetik dhe masat për reduktimin e emetimeve, me synim përmbushjen e plotë të objektivave deri në vitin 2030.