Delegacioni parlamentar në Sesionin Vjeshtor të AP të OSBE-së në Andorë
Në Sesionin e 24-t Vjeshtor të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së (AP e OSBE-së), i cili mbahet nga 7 deri më 9 tetor 2026 në Andorra la Vella, Andorrë, merr pjesë një delegacion parlamentar i përbërë nga deputetja Monika Zajkova, kryetare e Delegacionit dhe nënkryetare e AP të OSBE-së, si dhe deputetët Nikolla Micevski dhe Boban Karapejovski, anëtarë të Delegacionit. Në kuadër të Sesionit Vjeshtor mbahen: Mbledhja e Komitetit të Përhershëm të AP të OSBE-së, Konferenca Parlamentare me temë: „Sfidat e reja, përgjigje të përbashkëta: forcimi i bashkëpunimit në hapësirën e OSBE-së“ dhe Forumi Mesdhetar.
Në hapjen e Konferencës Parlamentare fjalime mbajtën: kryetari i Këshillit të Përgjithshëm (Parlamentit) të Andorrës, Carles Ensenyat Reig, kryetari i AP të OSBE-së, Pere Joan Pons dhe Sekretari i Përgjithshëm i OSBE-së, Feridun Sinirlioglu.
Në diskutimin e sesionit të parë të Konferencës, me temë: „Parlamentet si ndërtues të besimit: mbrojtja e multilateralizmit dhe respektimi i angazhimeve të përbashkëta në hapësirën e OSBE-së“, foli deputeti Nikolla Micevski. Ai theksoi se besimi në marrëdhëniet ndërkombëtare ndërtohet kur angazhimet respektohen, rregullat zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme dhe dialogu mbetet i hapur. Ai theksoi se parlamentet, si institucione më të afërta me qytetarët, i bëjnë realë parimet e Aktit Final të Helsinkit të OSBE-së, përmes ratifikimit të angazhimeve, miratimit të legjislacionit, miratimit të buxheteve dhe mbikëqyrjes së pushtetit ekzekutiv.
Duke iu referuar kryesimit tonë me OSBE-në në vitin 2023, Micevski theksoi se, përkundër rrethanave jashtëzakonisht të ndërlikuara dhe konflikteve ushtarake në Evropë, në Këshillin Ministror në Shkup 57 shtete pjesëmarrëse arritën kompromis, gjë që përbën konfirmim se dialogu mund të japë rezultate edhe në kushtet më të vështira. Ai rikujtoi edhe praninë shumëvjeçare të OSBE-së në vend, duke theksuar se roli i Organizatës nuk përbëhet vetëm nga deklaratat dhe proceset institucionale, por ka ndikim konkret në terren.
Micevski theksoi se zgjedhjet e lira dhe të ndershme janë themeli i legjitimitetit demokratik, ndërsa vëzhgimi parlamentar i zgjedhjeve mundëson shkëmbimin e përvojave, identifikimin e praktikave të mira dhe evidentimin e fushave që mund të përmirësohen.
Nënkryetarja e Asamblesë Parlamentare të OSBE-së dhe kryetarja e Delegacionit, Monika Zajkova, ishte moderatore e sesionit të dytë me temë: „Forcimi i sovranitetit energjetik në hapësirën e OSBE-së: siguria, efikasiteti, qëndrueshmëria“. Në sesion u shqyrtuan çështje që lidhen me sigurinë, efikasitetin dhe qëndrueshmërinë energjetike, me pjesëmarrjen e parlamentarëve, si dhe të përfaqësuesve të sektorit energjetik dhe të OSBE-së.
Në fjalimin përmbyllës të sesionit, Zajkova theksoi se sovraniteti energjetik nuk nënkupton vetë-mjaftueshmëri të plotë energjetike, por sigurimin e furnizimit të sigurt dhe të përballueshëm, si dhe ndërlidhjen me tregjet rajonale dhe ndërkombëtare të energjisë. Ajo theksoi se siguria energjetike përballet me sfida të reja që lidhen me digjitalizimin, rritjen e kërkesës për energji elektrike dhe ndryshimet klimatike dhe vuri në dukje nevojën për planifikim afatgjatë dhe mbikëqyrje efikase parlamentare, me qëllim sigurimin e sistemeve rezistente, mbrojtjen e qytetarëve dhe zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik. Ajo theksoi veçanërisht rolin e rëndësishëm të parlamenteve kombëtare në sigurimin e burimeve dhe nxitjen e bashkëpunimit ndërkombëtar.
Përvoja e Ukrainës u veçua si një shembull i qartë i rëndësisë së infrastrukturës energjetike për rezistencën e shoqërive dhe të nevojës për gatishmëri, kapacitete rezervë, mbështetje ndërkufitare dhe përshtatje të shpejtë në kushte krize. Në këtë kontekst, Zajkova theksoi rolin e AP të OSBE-së në këto çështje, veçanërisht përmes mbështetjes për Ukrainën dhe dënimit të sulmeve ndaj infrastrukturës kritike energjetike.
Nënkryetarja e AP të OSBE-së, Zajkova, vlerësoi se sfidat në fushën e sigurisë energjetike nuk mund të zgjidhen në mënyrë të izoluar nga shtetet ose sektorët individualë. Prandaj, ajo theksoi rëndësinë e dialogut të vazhdueshëm, bashkëpunimit praktik dhe shkëmbimit të përvojave në kuadër të OSBE-së.
Deputeti Boban Karapejovski foli në sesionin e tretë, kushtuar mbrojtjes së grupeve të cenueshme në epokën digjitale, inteligjencës artificiale, sigurisë kibernetike dhe kërcënimeve hibride ndaj të drejtave të njeriut. Ai theksoi se inteligjenca artificiale mund të kontribuojë në kuptimin më të mirë të ligjeve, funksionimin më të shpejtë dhe më efikas të institucioneve dhe transparencën më të madhe të parlamenteve, por njëkohësisht sjell rreziqe nga manipulimi, dezinformimi, sulmet kibernetike dhe cenimi i kategorive të cenueshme. Si veçanërisht të cenueshme ai veçoi fëmijët, personat e moshuar, komunitetet e pakicave dhe të margjinalizuara, gazetarët dhe aktivistët, si dhe gratë që përballen me dhunë digjitale për shkak të pjesëmarrjes së tyre në jetën publike.
Karapejovski theksoi se risitë teknologjike duhet të shoqërohen me përgjegjësi institucionale dhe mekanizma të fuqishëm për mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Në këtë drejtim, ai informoi për nënshkrimin e Konventës Kornizë të Këshillit të Evropës për inteligjencën artificiale dhe të Memorandumit për bashkëpunim ndërmjet Kuvendit dhe FINKI-t. Ai vlerësoi se parlamentet duhet të bashkëpunojnë me komunitetin shkencor në zhvillimin dhe zbatimin e inteligjencës artificiale, duke siguruar siguri, besueshmëri dhe përgjegjësi njerëzore.
Ai propozoi rregullim të qartë ligjor të dhunës digjitale, sigurimin e mbrojtjes efikase nga gjuha e urrejtjes, mashtrimet dhe dezinformimi në të gjitha gjuhët, përfshirë edhe gjuhët më të vogla, si dhe transparencë më të madhe gjatë përdorimit të IA-së nga institucionet. Ai theksoi se detyra e parlamenteve nuk është ta ngadalësojnë zhvillimin teknologjik, por t’i japin atij drejtim demokratik, në mënyrë që teknologjia t’u shërbejë qytetarëve, ndërsa më të cenueshmit të mbrohen të parët dhe jo të fundit.
Sesioni Vjeshtor i AP të OSBE-së vazhdon edhe nesër, më 9 tetor 2026, me Mbledhjen e Forumit Mesdhetar të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së.
