Me ndihmën e “AI”, shkencëtarët shpikin aparatin që transmeton aromat përmes internetit
Imagjinoni sikur, përveç ndarjes së fotove të atij kekut që sapo keni pjekur, të mund të ndani edhe aromën e tyre të mrekullueshme. Kjo është ajo që premton një pajisje e mbështetur nga inteligjenca artificiale, e cila mund të transmetojë aroma përmes internetit. Deri më tani, ajo funksionon vetëm me një numër të kufizuar aromash, si portokalli, birra dhe keku, por krijuesit e saj shpresojnë se, me kalimin e kohës, sistemi do të jetë në gjendje të rikrijojë edhe më shumë aroma të tjera. Për shembull, aroma e një pylli me pisha apo ajo e kafesë mund t’i shtojnë një dimension të ri botëve virtuale dhe komunikimit në distancë.
Ndonëse sot është bërë diçka e zakonshme që të komunikojmë pamje, tinguj, madje edhe ndjesi prekjeje në mënyrë elektronike, nuhatja mbetet “një shqisë ende shumë pak e zhvilluar”, thotë Chunyu Yang nga Universiteti Shtetëror i Ohajos. Kjo ndodh pjesërisht sepse aromat përfshijnë procese komplekse kimike. Ndërsa pamja vizuale, për shembull, mund të zbërthehet në kombinime pikselësh të ngjyrave të kuqe, jeshile dhe blu, shpjegon Yang, nuk ekziston një element bazë i thjeshtë që qëndron në themel të nuhatjes. Çdo përpjekje për t’i shndërruar aromat në sinjale elektronike kërkon identifikimin e kombinimeve të molekulave tejet të ndryshme.
Për ta zgjidhur këtë problem, Yang dhe kolegët e saj ndërtuan një hundë elektronike, ose “e-nose”, si dhe një gjenerues aromash, duke përdorur më pas teknologjinë e mësimit të makinerisë (machine learning) për t’i lidhur të dyja. “Hunda elektronike” përbëhet nga grupe sensorësh të krijuar prej oksideve metalike. Kur komponentë të ndryshëm të gaztë të aromave, si etanoli që gjendet në pijet alkoolike apo limoneni që gjendet te agrumet, lidhen me sipërfaqen e sensorëve, ndryshon rezistenca e tyre, duke krijuar sinjale të ndryshme elektrike.
Më pas, studiuesit trajnuan një algoritëm të inteligjencës artificiale për të njohur sinjalet specifike që krijohen nga aromat e pesë ushqimeve ose pijeve të ndryshme: portokalli, keku, kafeja, birra dhe vera e kuqe. Sipas Yang, mësimi i inteligjencës artificiale për të identifikuar saktë aromat ishte “pjesa më sfiduese” e gjithë studimit; kjo ndodhi sepse, për të gjeneruar të dhëna të mjaftueshme për trajnimin e sistemit, asaj iu desh t’i ekspozonte sensorët ndaj aromave të ndryshme qindra herë.
Ky informacion dërgohej më pas përmes internetit te një pajisje për gjenerimin e aromave, të cilën studiuesit e kanë quajtur “Scentronic”. Kjo pjesë e sistemit përfshin enë të vogla që përmbajnë lëngje të pasuruara me secilën nga pesë aromat në fjalë. Mbi çdo enë ndodhet një atomizues, i cili vibron si përgjigje ndaj sinjaleve elektrike, duke e shtyrë lëngun brenda enës përmes një filtri pambuku dhe duke lëshuar pika të imëta në ajër; në këtë mënyrë krijohet aroma e duhur, ose një kombinim aromash.
Yang krijoi disa modele të ndryshme, duke përfshirë vendosjen e atomizuesve në një gjerdan dhe në një byzylyk, si dhe montimin e tyre në një pajisje dore. Kur ajo e testoi pajisjen e dorës te 14 vullnetarë, ata arritën t’i identifikonin saktë aromat që u transmetoheshin në 73 për qind të rasteve, mesatarisht.
Ajo ndërtoi gjithashtu një prototip që riprodhon shijen; ai përbëhet nga një gotë me ujë, rreth buzës së së cilës janë vendosur pompa elektromagnetike që përmbajnë lëngje me shije të ndryshme. “Kur pajisja merr informacion nga interneti, lëngu përkatës hidhet në gotë.”
Janë propozuar edhe metoda të tjera për të gjeneruar aroma në distancë, siç është ngrohja e dyllit për të çliruar aroma të caktuara, apo edhe stimulimi i drejtpërdrejtë i neuroneve për të krijuar përvojën e nuhatjes. Megjithatë, Yang thekson se metoda e saj është sa e shpejtë, aq edhe praktike. Tani ajo shpreson ta zgjerojë gamën e sistemit, për të krijuar aroma më komplekse.
