Lufta hibride, çmimi i padukshëm për Evropën: Nga sulmet kibernetike te kërcënimet e rreme me bomba dhe sabotimi

Konfliktet nuk zhvillohen më vetëm në fushën e betejës. Ato përfshijnë gjithnjë e më shumë sulme kibernetike, sabotim të infrastrukturës, kërcënime ndaj avionëve dhe veprime të afta të ndikojnë në jetën e përditshme të qytetarëve dhe bizneseve.

Kjo është fytyra e luftës hibride, një sërë operacionesh që, ndërsa nuk shkaktojnë domosdoshmërisht shkatërrime të dukshme, por mund të gjenerojnë pasoja shumë serioze ekonomike për Evropën.

“Nuk ka një kosto mesatare të vetme që lidhet me një kërcënim me bombë ose rrëmbimin që rezulton nga një fluturim”, shpjegoi për “TG” Luca Mantecchini, profesor i inxhinierisë së transportit në Universitetin e Bolonjës.

Megjithatë, dhënia e një vlerësimi të përgjithshëm të dëmit nuk është e thjeshtë.

Nuk ka një parametër të vetëm për llogaritjen e kostos së një kërcënimi të rremë me bombë në një fluturim, një sulmi kibernetik ndaj një kompanie ose sabotimit të sistemeve të ftohjes së një supermarketi. Shpenzimet shpërndahen midis ndërhyrjeve të sigurisë, ndërprerjeve të biznesit, humbjes së mallrave, vonesave dhe dëmeve indirekte.

Alarme të rreme për bomba: Kur një mesazh bllokon trafikun ajror
Ndër incidentet më të rëndësishme janë kërcënimet e rreme me bomba që ndikojnë në udhëtimet ajrore. Një raport anonim është i mjaftueshëm për të aktivizuar protokollet e emergjencës, për të mobilizuar skuadrat e bombave dhe forcat e rendit, për të ndryshuar itineraret e avionëve dhe, në disa raste, për të kërkuar ndërhyrjen e avionëve luftarakë ushtarakë. Edhe kur nuk zbulohet asnjë pajisje, pasojat ekonomike mund të jenë të konsiderueshme.

Sipas vlerësimeve të bazuara në parametrat e Eurocontrol, një vonesë mund të kushtojë midis 160 dhe 2,000 euro në minutë për secilin fluturim, duke përfshirë efektet anësore në itinerare të tjera. Prandaj, kostoja përfshin shumë më tepër sesa thjesht kohën e humbur. Një aeroplan i detyruar të ulet në një aeroport alternativ duhet të furnizohet me karburant dhe pastaj të ripozicionohet. Linjat ajrore duhet të riorganizojnë oraret e fluturimeve dhe të sigurojnë ndihmë për pasagjerët e prekur. Pasojat mund të shtrihen edhe në aeroportet dhe itineraret që nuk preken drejtpërdrejt nga emergjenca. Këtyre kostove u shtohet edhe kostoja e ndërhyrjes ushtarake: një orë fluturim për një Eurofighter të Forcave Ajrore Italiane ka një kosto mesatare të vlerësuar prej rreth 75,000 eurosh.

Supermarketet nën vëzhgim: Rreziku i frigoriferëve të hakuar
Lufta hibride mund të prekë edhe vende që duken shumë larg skenarëve ushtarakë, siç janë supermarketet. Ndër metodat më të fshehta të sabotimit është manipulimi në distancë i sistemeve që rregullojnë temperaturën e frigoriferëve dhe ngrirësve. Duke ndryshuar parametrat e ruajtjes, sulmuesit mund të shkaktojnë prishjen e sasive të mëdha të produkteve ushqimore, duke i detyruar dyqanet të tërheqin dhe të asgjësojnë mallrat e kompromentuara.

Në Itali, sipas një deklarate nga Palazzo Chigi, pasojat e episodit ishin të kufizuara në një numër të kufizuar dyqanesh. Megjithatë, në Francë, një sulm që ndodhi në tetor thuhet se ka prekur qindra dyqane. Thierry Cotillard, president i grupit Intermarché, parashikon humbje prej dhjetëra milionë eurosh. Një gjë që i shtohet kompleksitetit të menaxhimit të dëmit është çështja e sigurimit. Jo të gjitha policat e rrezikut kibernetik mbulojnë pasojat materiale të një sulmi, siç është shkatërrimi i ushqimit ose mallrave të tjera.

Sulmet kibernetike dhe bizneset: Dëmi në ekonominë reale
Siguria kibernetike përfaqëson një nga komponentët më të rëndësishëm të kërcënimit. Një sulm mund të ndalojë prodhimin, të ndërpresë shërbimet thelbësore, të kompromentojë të dhënat e korporatave dhe t’i detyrojë bizneset të përballen me kosto të konsiderueshme për të rivendosur sistemet e tyre. Kërcënimi në rritje theksohet gjithashtu nga një studim i Bankës së Italisë, i titulluar “Rreziku Kibernetik në Ndërmarrjet Jo-Financiare “, i cili analizoi afërsisht 4,000 kompani. Në mostrën e shqyrtuar, sulmet e dokumentuara u rritën ndjeshëm: nga 14 të regjistruara në vitin 2019 në 232 në vitin 2023.

Studimi gjithashtu thekson një aspekt veçanërisht të ndjeshëm: pas një incidenti kibernetik, kompanitë kanë nevojë për kohë për të rivendosur masat e duhura të sigurisë, ndërsa ekspozimi i tyre ndaj kërcënimeve rritet menjëherë. Për këtë arsye, sipas studiuesve, rreziku i sigurisë kibernetike duhet të merret në konsideratë edhe nga institucionet e kreditit kur vlerësojnë shëndetin financiar të kompanive.

Sistemi bankar dhe varësia e tij nga teknologjia
Cenueshmëria nuk prek vetëm kompanitë industriale ose tregtare. Sektori financiar ka gjithashtu një varësi të madhe nga infrastruktura dixhitale dhe ofruesit e jashtëm të teknologjisë. Sipas të dhënave të raportuara nga Banka e Italisë, ndërmjetësit financiarë nën mbikëqyrjen e saj kanë një total prej afërsisht 100,000 kontratash me ofruesit e IT-së, që arrijnë në një shpenzim vjetor prej 2.4 miliardë eurosh. Një faktor veçanërisht i rëndësishëm është përqendrimi i tregut: afërsisht 40% e vlerës totale të shërbimeve të blera llogaritet nga vetëm pesë ofrues. Një kompromentim i njërit prej këtyre ofruesve mund të ndikojë njëkohësisht në shumë operatorë financiarë.

Lufta Hibride dhe kostoja e frikës
Kompleksitetit i shtohet dëmi indirekt ekonomik i shkaktuar nga pasiguria. Kërcënimet hibride nuk synojnë domosdoshmërisht të shkatërrojnë infrastrukturën ose të shkaktojnë viktima, por ato mund të synojnë të nxisin pasigurinë, të minojnë besimin dhe të ndikojnë në vendimet e qytetarëve dhe bizneseve. Një studim i botuar në mars nga ekonomistët Norbert Metiu dhe Martin Völpel të Bundesbank, i titulluar Kërcënimet Hibride Gjeopolitike, analizon pikërisht këtë fenomen. Duke shqyrtuar mbi dymbëdhjetë milionë artikuj gazetash të botuar që nga viti 1985, studiuesit zhvilluan një tregues për të matur përhapjen e kërcënimeve hibride. Simulimet ekonomike tregojnë se një rritje e kërcënimeve e krahasueshme me atë të vërejtur në fillim të pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022 mund të ketë efekte të rëndësishme. Në Shtetet e Bashkuara, PBB-ja reale për frymë mund të bjerë me pothuajse 1.5% gjatë një viti, ndërsa investimet mund të tkurren me 6.2%. Mekanizmi është i thjeshtë: kur perceptimi i rrezikut rritet, familjet kanë tendencë të kufizojnë konsumin, ndërsa kompanitë bëhen më të kujdesshme dhe shtyjnë projektet dhe investimet e reja. Kështu, ekonomia përfundon duke u ngadalësuar edhe pa shkatërrim të drejtpërdrejtë material.

Një projektligj i vështirë për t’u përcaktuar, por gjithnjë e më i rëndë
Prandaj, lufta hibride prodhon një sërë kostosh që shpesh i shpëtojnë statistikave tradicionale. Ka shpenzime menjëherë të dukshme, të tilla si reagimi ndaj emergjencave, fluturimet ushtarake dhe restaurimi i sistemit të IT-së, por edhe më pak të dukshme: mallra që duhen asgjësuar, ndërprerje të prodhimit, lidhje ajrore të kompromentuara dhe investime të shtyra. Për Evropën, sfida nuk është vetëm të kundërshtojnë sulmet individuale, por edhe të zvogëlojnë cenueshmërinë e infrastrukturës dhe shërbimeve nga të cilat varet jeta e përditshme. Kostoja e vërtetë e kësaj forme të re konflikti, në fakt, nuk matet vetëm në euro. Ajo matet gjithashtu me humbjen e besimit, frikën dhe pasigurinë që arrin të përhapë në të gjithë shoqërinë./ TG.com