Pse lëvizja studentore e protestës po sfidon 12 vite të pushtetit të Vuçiçit në Serbi

Protestat e nisura pas tragjedisë në Novi Sad janë kthyer në një lëvizje kombëtare që synon të ndryshojë politikën serbe dhe të sfidojë pushtetin e Aleksandar Vuçiçit

Serbia po përballet me një moment të rëndësishëm politik, teksa lëvizja studentore që nisi në fund të vitit 2024 po sfidon dominimin e gjatë të presidentit Aleksandar Vuçiç dhe Partisë Përparimtare Serbe.

Siç raporton BBC, protesta që fillimisht u përqendrua te kërkesa për drejtësi pas një tragjedie në Novi Sad, është shndërruar në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe mënyrës së qeverisjes në vend.

Më 1 nëntor 2024, shembja e një strehe prej betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Ngjarja nxiti zemërim të madh publik dhe u kthye në simbol të pretendimeve për korrupsion dhe neglizhencë institucionale.

Protestat studentore u përhapën në universitete dhe qytete të ndryshme, duke tërhequr në mbështetje të tyre fermerë, aktorë, gjyqtarë dhe kategori të tjera të shoqërisë. Presioni politik u rrit deri në dorëheqjen e kryeministrit, ndërsa demonstratat në Beograd arritën përmasa të mëdha.

Ndryshe nga partitë tradicionale të opozitës, lëvizja studentore ka zgjedhur të mos mbështetet te një udhëheqës i vetëm. Organizimi bëhet përmes asambleve studentore, ndërsa lista e saj përfshin profesionistë nga fusha të ndryshme, mes tyre mjekë, profesorë universitetesh, aktorë dhe shkencëtarë.

Kandidati kryesor, Ilija Srdanović, profesor i kardiologjisë në Novi Sad, ka deklaruar se lëvizja po përjeton një moment historik, duke e përshkruar energjinë e saj si të pandalshme.

Programi i saj përqendrohet te lufta kundër korrupsionit, reforma e institucioneve, depolitizimi i mediave publike dhe ndalimi i emërimeve partiake në ndërmarrjet shtetërore.

Sipas vlerësimit të analistëve të cituar nga BBC, studentët kanë arritur të mobilizojnë një numër të madh qytetarësh në një mënyrë që opozita tradicionale nuk ia ka dalë ta bëjë.

Kush është Vuçiç dhe çfarë e pret politikisht?

Aleksandar Vuçiç ka qenë një figurë qendrore e politikës serbe për më shumë se një dekadë. Pasi ka përfunduar dy mandate si president, ai nuk mund të kandidojë për një mandat të tretë dhe synon të rikthehet në postin e kryeministrit.

Ai ka akuzuar kundërshtarët e tij se protestat nuk drejtohen vetëm nga studentët, por edhe nga fuqi të mëdha që synojnë të destabilizojnë Serbinë. Vuçiç dhe partia e tij mohojnë akuzat për korrupsion dhe ndikim politik mbi mediat.

Në politikën e jashtme, presidenti serb ka vijuar të mbështesë anëtarësimin e vendit në Bashkimin Evropian, ndërsa ka refuzuar t’i bashkohet sanksioneve perëndimore kundër Rusisë për luftën në Ukrainë.

Përveç garës politike, vëmendje të veçantë kanë marrë edhe shqetësimet për kushtet në të cilat zhvillohet procesi zgjedhor.

Sipas BBC-së, organizata e pavarur monitoruese CRTA ka raportuar kërcënime, dhunë fizike dhe mbikëqyrje ndaj aktivistëve të opozitës. Organizata ka ngritur gjithashtu shqetësime për pabarazinë në mbulimin mediatik, duke pretenduar se përfaqësuesit e qeverisë kanë përfituar pjesën më të madhe të kohës televizive.

Edhe Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës ka paralajmëruar për një klimë zgjedhore të tensionuar dhe përçarëse.

Pavarësisht këtyre shqetësimeve, autoritetet zgjedhore serbe deklarojnë se procesi është i lirë dhe se vota është e fshehtë.

Për Vuçiçin, sfida nuk vjen më vetëm nga partitë tradicionale, por nga një lëvizje që ka arritur të bashkojë pakënaqësinë qytetare rreth kërkesave për përgjegjësi institucionale dhe luftë kundër korrupsionit.

Rezultati i kësaj përballjeje do të tregojë nëse mobilizimi i studentëve mund të shndërrohet në një alternativë të qëndrueshme politike dhe sa i fortë mbetet pozicioni i pushtetit pas vitesh dominimi në Serbi.