Ssukses i bashkimit politik, por edhe sfidë e përgjegjësisë
Gjekë Gjonaj
Koalicioni Shqiptar fitoi dy ulëse në Kuvendin e Serbisë. Bashkimi i tetë subjekteve politike
dëshmoi se bashkërendimi është i domosdoshëm për përfaqësimin politik të shqiptarëve, por
rezultati mbeti nën synimin prej tri mandatesh. Sfida kryesore tani është që ky përfaqësim të
shndërrohet në rezultate konkrete për qytetarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës.
Bashkimi politik – mësimi më i rëndësishëm i zgjedhjeve
Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi, të mbajtura më 25 tetor 2026, si dhe rivotimi në
53 vendvotime, më 1 nëntor, përfunduan me një rezultat të rëndësishëm për përfaqësimin politik
të shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Lista e përbashkët „Koalicioni Shqiptar”, e përbërë nga
tetë subjekte politike, fitoi dy mandate në Kuvendin e Serbisë, me gjithsej 27.683 vota, sipas
rezultateve përfundimtare të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve (RIK).
Ky rezultat përfaqëson përparim në krahasim me përbërjen e kaluar të Kuvendit, ku shqiptarët
kishin vetëm një deputet, por nuk e përmbushi synimin e koalicionit për tri mandate. Prandaj, dy
ulëset duhet të vlerësohen si arritje politike, por jo si arsye për vetëkënaqësi.
Në koalicion u bashkuan Partia për Veprim Demokratik, Alternativa për Ndryshim, Partia
Demokratike, Partia Demokratike Shqiptare, Lëvizja për Progres Demokratik, Lëvizja për
Reforma, Alternativa për Luginën dhe Unioni Demokratik i Shqiptarëve.
Marrëveshja për listën e përbashkët u arrit në Prishtinë, me ndërmjetësimin e kryeministrit të
Kosovës, Albin Kurti. Ky bashkim ishte një dëshmi se interesat e përbashkëta të shqiptarëve
mund të kenë përparësi ndaj rivaliteteve partiake dhe ambicieve individuale.
Megjithatë, bashkimi për një garë zgjedhore nuk do të thotë se janë kapërcyer të gjitha
mosmarrëveshjet politike. Ai duhet të dëshmohet edhe pas zgjedhjeve, përmes bashkëpunimit të
vazhdueshëm dhe koordinimit parlamentar.
Dy mandate tani, tri në vitin 2020
Një krahasim me zgjedhjet parlamentare të vitit 2020 tregon se atëherë lista shqiptare
„Alternativa Demokratike Shqiptare – Lugina e Bashkuar” fitoi tri mandate në Kuvendin e
Serbisë.
Rezultati i vitit 2026, ndonëse i rëndësishëm, është më i ulët se ai i vitit 2020. Ky dallim kërkon
analizë të faktorëve që ndikuan në rezultat, përfshirë pjesëmarrjen në votime, mobilizimin e
elektoratit, votuesit jashtë vendit dhe besimin e qytetarëve te subjektet politike.
Bashkimi është kusht i rëndësishëm për sukses, por nuk garanton automatikisht më shumë
mandate. Ai duhet të shoqërohet me program bindës, besueshmëri dhe punë të vazhdueshme me
qytetarët.
Përfaqësimi parlamentar duhet të sjellë rezultate konkrete
Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2022, në Serbi jetojnë 61.687 shqiptarë. Megjithatë,
problemi i tyre nuk lidhet vetëm me numrin e deputetëve, por edhe me mungesën e përfaqësimit
të drejtë në institucionet shtetërore.
Prej vitesh, përfaqësuesit shqiptarë kanë ngritur shqetësime për mungesën e tyre në administratën
publike, polici, gjyqësor dhe në strukturat e tjera shtetërore që veprojnë në komunat e Luginës.
Kjo situatë cenon jo vetëm përfaqësimin, por edhe besimin e qytetarëve në institucionet e vendit.
Dy deputetët duhet ta kenë prioritet integrimin institucional dhe zbatimin e planit prej shtatë
pikash, i cili përfshin përfaqësimin proporcional të shqiptarëve, zhvillimin ekonomik të
komunave, përdorimin zyrtar të gjuhës dhe shkrimit shqip, si dhe respektimin e simboleve
kombëtare.
Këto kërkesa lidhen edhe me marrëveshjet e arritura ndërmjet përfaqësuesve shqiptarë dhe
autoriteteve serbe në vitet 2001, 2007 dhe 2013, zbatimi i të cilave ka mbetur i kufizuar. Nuk
mjafton që këto çështje të përmenden në fjalimet parlamentare. Deputetët duhet të kërkojnë afate
konkrete, përgjegjësi institucionale dhe mekanizma për monitorimin e zbatimit të marrëveshjeve.
Pasivizimi i adresave dhe zhvillimi ekonomik – dy sfida urgjente
Ndër problemet më të ndjeshme mbetet pasivizimi i adresave të vendbanimit, i cili ka ngritur
shqetësime për cenimin e të drejtave qytetare dhe vështirësimin e qasjes në shërbime publike.
Kjo çështje kërkon transparencë administrative, shqyrtim të rasteve individuale dhe garanci
ligjore për qytetarët. Po aq shqetësues është edhe largimi i vazhdueshëm i popullsisë, veçanërisht
i të rinjve, për shkak të mungesës së vendeve të punës, investimeve dhe perspektivës ekonomike.
Përfaqësimi parlamentar duhet të shoqërohet me kërkesa konkrete për investime publike,
mbështetje të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, zhvillim të bujqësisë, përmirësim të
infrastrukturës dhe krijim të kushteve për qëndrimin e të rinjve në vendlindje. Një përfaqësim
politik që nuk ndikon në përmirësimin e kushteve të jetesës rrezikon të mbetet vetëm formal.
Reciprociteti i të drejtave dhe përgjegjësia e Serbisë
Një çështje tjetër me rëndësi është dallimi ndërmjet sistemeve të përfaqësimit të pakicave
kombëtare në Kosovë dhe Serbi. Në Kuvendin e Kosovës, nga 120 ulëse, 20 janë të garantuara
për komunitetet joshumicë, përfshirë dhjetë për komunitetin serb. Në Serbi, shqiptarët nuk kanë
ulëse të rezervuara në Kuvendin prej 250 deputetësh. Legjislacioni serb u ofron listave të
pakicave lehtësira në ndarjen e mandateve, por jo përfaqësim të garantuar.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka ngritur edhe kërkesën për pesë vende të garantuara për
shqiptarët e Luginës së Preshevës në Kuvendin e Serbisë, duke iu referuar modelit të
përfaqësimit në Kosovë. Kërkesa për standarde të barabarta të mbrojtjes së pakicave është
legjitime si debat politik. Megjithatë, ajo duhet të mbështetet në argumente kushtetuese, juridike
dhe në standardet evropiane.
Përgjegjësia kryesore për respektimin e të drejtave të shqiptarëve i takon institucioneve të
Serbisë. Njëkohësisht, deputetët duhet ta shfrytëzojnë mbështetjen e Kosovës, Shqipërisë dhe
mekanizmave ndërkombëtarë për ta ngritur çështjen e Luginës së Preshevës në agjendën
evropiane. Integrimi i Serbisë në Bashkimin Evropian duhet të shoqërohet edhe me përmbushjen
e detyrimeve për mbrojtjen e pakicave kombëtare.
Dy mandate duhet të bëhen zë i fuqishëm politik
Fitorja e dy mandateve është një arritje që meriton vlerësim, por njëkohësisht edhe një provim
për politikën shqiptare të Luginës. Qytetarët presin përfaqësues që dinë t'i artikulojnë kërkesat e
tyre, të përballen me institucionet dhe të kërkojnë zgjidhje për problemet e grumbulluara ndër
vite.
Dy deputetët duhet ta shohin mandatin jo si privilegj partiak apo personal, por si përgjegjësi ndaj
të gjithë shqiptarëve, pavarësisht bindjeve politike dhe komunës prej nga vijnë. Po ashtu, tetë
subjektet politike duhet ta ruajnë bashkëpunimin edhe pas zgjedhjeve, përmes një platforme të
përbashkët dhe koordinimit të vazhdueshëm.
Në fund, suksesi i këtyre dy mandateve nuk do të matet me numrin e fjalimeve në Kuvend, por
me problemet e zgjidhura; jo me deklaratat për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve, por me të
drejtat që do të realizohen në praktikë.
Lugina e Preshevës ka nevojë për përfaqësim të përgjegjshëm, barazi institucionale, zhvillim
ekonomik dhe perspektivë për brezat e rinj. Dy mandate janë një mundësi e re. Se sa do të vlejnë
ato, do ta tregojë puna e deputetëve dhe aftësia e politikës shqiptare për ta ruajtur unitetin përtej
interesave partiake.