Kriteret e Kopenhagës si kushte për sigurimin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian

Ejup Berisha

Kur flitet për anëtarësimin në Bashkimin Evropian, fraza që dëgjohet më
shpesh në korridoret e politikës evropjane është "plotësimi i Kritereve të
Kopenhagës". Por çfarë përfaqësojnë saktësisht këto kushte që shpesh
cilësohen si "provimi i paranimit" për shtetet candidate. Të hartuara mbi tre
dekada më parë, Kriteret e Kopenhagës mbeten testi më i vështirë dhe më
gjithëpërfshirës i transformimit të një vendi. Nga sundimi i ligjit dhe liria e
medias, te tregu i lirë funksional dhe adoptimi i mijëra faqeve të
legjislacionit evropian (Acquis), këto kritere shërbejnë si një filtër i rreptë që
garanton se BE-ja zgjerohet vetëm me shtete që ndajnë të njëjtin kod
gjenetik politik dhe ekonomik. Kriteret e Kopenhagës e përbëjnë bazën
politike, ekonomike dhe juridike që një shtet kandidat duhet ta përmbushë
për t'u bërë anëtar i Bashkimit Evropian. Ato u miratuan në Këshillin
Evropian të Kopenhagës në vitin 1993. Të njejtat i përcaktojnë standardet
themelore që duhet t'i përmbushë çdo shtet që synon anëtarësimin në BE.
Ato përfshijnë institucione demokratike funksionale, sundimin e ligjit,
respektimin e të drejtave të njeriut dhe mbrojtjen e pakicave. Gjithashtu,
kërkohet një ekonomi funksionale e tregut dhe aftësia për të përballuar
konkurrencën brenda tregut evropian. Shteti kandidat duhet të jetë në
gjendje të marrë përsipër detyrimet që rrjedhin nga anëtarësimi dhe të
zbatojë legjislacionin e BE-së.
Kriteret politike themeli i demokracisë evropiane
Dimensioni politik i kritereve të Kopenhagës kërkon që shteti kandidat të
ndërtojë dhe të garantojë institucione demokratike të qëndrueshme. Kjo
nënkupton zgjedhje të lira, ndarje të pushteteve, pavarësi të gjyqësorit,
luftë kundër korrupsionit dhe respektim të lirive dhe të drejtave themelore.
Një rëndësi e veçantë i kushtohet mbrojtjes së pakicave dhe respektimit të
parimeve demokratike. Pa këto standarde, integrimi evropian nuk mund të
konsiderohet i përmbushur në aspektin politik.
Kriteret ekonomike aftësia për të funksionuar në tregun evropian

Në aspektin ekonomik, kriteret e Kopenhagës kërkojnë që shteti kandidat
të ketë një ekonomi funksionale të tregut dhe institucione që mundësojnë
zhvillim ekonomik të qëndrueshëm. Ai duhet të jetë në gjendje të përballojë
konkurrencën dhe presionet e tregut brenda Bashkimit Evropian. Kjo
kërkon stabilitet ekonomik, institucione efikase, investime, produktivitet dhe
një mjedis të përshtatshëm për zhvillimin e bizneseve. Pra, anëtarësimi nuk
është vetëm çështje politike, por edhe përgatitje reale ekonomike.
Përgjegjësia dhe përgatitja për anëtarësim
Kriteri i tretë kërkon që shteti kandidat të jetë institucionalisht,
administrativisht dhe juridikisht i përgatitur për të marrë përsipër të gjitha
përgjegjësitë e anëtarësimit. Kjo nënkupton harmonizimin e legjislacionit
kombëtar me atë evropian, zbatimin e standardeve dhe politikave të BE-së
dhe ndërtimin e institucioneve që mund t'i zbatojnë ato në praktikë. Nuk
mjafton vetëm miratimi i ligjeve evropiane, por kërkohet edhe zbatimi i tyre i
plotë dhe efektiv. Për shtetet e Ballkanit Perëndimor rëndësi kanë edhe
bashkëpunimi rajonal dhe marrëdhëniet e mira fqinjësore.
Kriteret e Kopenhagës nuk janë thjesht kërkesa formale për të hyrë në
Bashkimin Evropian. Ato përfaqësojnë një proces të transformimit
demokratik, ekonomik, juridik dhe institucional të shtetit kandidat.
Anëtarësimi në BE kërkon dëshmi konkrete se një shtet është i gatshëm ti
respektojë vlerat evropiane dhe të përmbushë detyrimet e tij si anëtar i
barabartë i bashkimit.
Pse për dikend Kriteret e Kopenhages janë të paqarta kur të njejtat
janë miratuar dhe promovuar gjate kohë në opinion
Kriteret e Kopenhagës janë shumë të qarta, por për disa njerëz duken të
paqarta për shkak të mungesës së njohurive, interesave politike ose
mungesës së vullnetit për t'i zbatuar ato. Problemi nuk është te paqartësia
e kritereve, por te mungesa e gatishmërisë për t'i përmbushur ato.
Anëtarësimi në BE kërkon rezultate konkrete, jo vetëmse deklarata politike.