Krizë pas krize, premtim pas premtimi, shqiptarët ende në pritje të barazisë së Ohrit!
25 vjet pas Marrëveshjes së Ohrit, barazia e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut vazhdon të mbetet një nga çështjet më të ndjeshme të realitetit politik. Një marrëveshje që synonte të krijonte themele të qëndrueshme për bashkëjetesë, përfaqësim dhe barazi, edhe pas një çerek shekulli vazhdon të përballet me sfida në zbatimin e saj.
Njëzet e pesë vjet janë kohë e mjaftueshme për të matur jo vetëm rëndësinë historike të një marrëveshjeje, por edhe rezultatet konkrete që ajo ka prodhuar. Në rastin e Marrëveshjes së Ohrit, pyetja thelbësore nuk është më se çfarë u premtua në vitin 2001, por sa nga ato zotime janë shndërruar në realitet për shqiptarët.
Gjatë këtyre viteve, skena politike në Maqedoninë e Veriut është karakterizuar nga ndryshime qeverish, kriza të njëpasnjëshme dhe marrëveshje të reja politike. Megjithatë, çështja e barazisë vazhdon të rikthehet në qendër të debatit publik. Kjo tregon se problemi nuk lidhet vetëm me tekstin e marrëveshjes, por edhe me mënyrën se si institucionet dhe subjektet politike e kanë trajtuar zbatimin e saj.
Një nga paradokset më të mëdha të kësaj periudhe është fakti se shqiptarët kanë qenë pjesë e vazhdueshme e shumicave parlamentare dhe qeverive, por pjesëmarrja në pushtet nuk e ka mbyllur debatin mbi barazinë institucionale. Përfaqësimi politik nuk është domosdoshmërisht i barabartë me ndikimin real në vendimmarrje. Pikërisht këtu qëndron një nga dilemat kryesore të realitetit shqiptar në këtë shtet.
Në vend që Marrëveshja e Ohrit të trajtohet si një detyrim institucional dhe shtetëror, ajo shpesh rikthehet si instrument i debatit dhe negociatave politike. Në periudha krizash, kërkesat shqiptare rrezikojnë të shndërrohen në çështje dytësore, ndërsa prioritetet partiake marrin përparësi ndaj zgjidhjeve afatgjata.
Kjo situatë ngre edhe një çështje tjetër, përgjegjësinë e përfaqësuesve politikë shqiptarë. Pas 25 vjetësh, nuk mjafton që Marrëveshja e Ohrit të përmendet në fjalime dhe deklarata. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë llogaridhënie për rezultatet, për realizimin e zotimeve dhe për mënyrën se si mbrohen interesat e tyre në institucionet shtetërore.
Po aq e rëndësishme është që barazia të mos reduktohet vetëm në numra, kuota apo përfaqësim formal. Kjo duhet të reflektohet në mundësi të barabarta, në qasje institucionale, në respektimin e gjuhës, në zhvillim të drejtë dhe në ndjenjën e qytetarëve se janë pjesë e barabartë e shtetit.
Zhgënjimi i shqiptarëve buron pikërisht nga distanca ndërmjet pritjeve të krijuara dhe realitetit të përjetuar. Kur një marrëveshje historike vazhdon të jetë temë e pazgjidhur edhe pas një çerek shekulli, atëherë është legjitime të shtrohet pyetja për efektivitetin e politikave dhe përgjegjësinë e atyre që kanë pasur mundësinë ta zbatojnë atë.
25 vjet pas Ohrit, sfida nuk është më të prodhohen premtime të reja, por të dëshmohet se barazia është një parim shtetëror dhe jo monedhë për pazare politike. Shqiptarët nuk kanë nevojë për përkujtim ceremonial të marrëveshjes, por për rezultate konkrete.
Në fund, Marrëveshja e Ohrit nuk duhet të mbetet peng i krizave politike dhe interesave partiake. Sepse një shtet nuk ndërtohet mbi premtime të përsëritura, por mbi të drejta të garantuara dhe të zbatuara. Edhe pas 25 vjetësh, zhgënjimi më i madh për shqiptarët do të ishte që barazia të vazhdonte të ishte premtimi i së nesërmes.
Autori: Prof.Dr.Nijazi Halili
