MICKOSKI, SHTETI NUK ËSHTË PRONË E NJË POPULLI!

Prof. Dr. Nijazi Halili

Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut, me dhimbjen e historisë, krenarinë e identitetit dhe të drejtën për barazi shtetërore.
Ka momente në historinë e një shteti kur politika duhet të ndalet dhe të dëgjojë zërin e historisë. Maqedonia e Veriut po përballet me një provë të tillë, a do të ndërtohet si shtet i barazisë, i bashkëjetesës dhe i partneritetit, apo do të mbetet peng i logjikës së dominimit politik dhe i interpretimeve të ngushta nacionaliste?
Kryeministri Hristijan Mickoski duhet ta kuptojë se shteti nuk është pronë e një partie, e një qeverie apo e një populli të vetëm. Maqedonia e Veriut është realitet shumëetnik, me histori, identitete dhe kontribute të ndryshme. Shqiptarët janë pjesë e pandashme e këtij realiteti dhe nuk mund të trajtohen si faktor dytësor në vendimmarrjen shtetërore.
Për shqiptarët, kjo nuk është vetëm çështje e përfaqësimit politik. Është çështje dinjiteti, identiteti, gjuhe, historie dhe respekti institucional. Është kujtesa e brezave që kanë kërkuar barazi, kanë investuar në arsim, kanë kontribuar në ekonomi dhe kanë marrë përgjegjësi në jetën publike të vendit.
Por, dhimbja më e madhe lind kur një popull që ka qenë pjesë e ndërtimit të shtetit detyrohet vazhdimisht të dëshmojë se meriton të jetë i barabartë në të. Shqiptarët nuk kërkojnë favore, as privilegje mbi të tjerët. Ata kërkojnë respektimin e të drejtave të fituara, zbatimin e marrëveshjeve dhe dinjitetin që u takon si komunitet i madh dhe bashkëpjesëmarrës në jetën shtetërore.
Regjistrimi i popullsisë i vitit 2021 evidentoi se shqiptarët përbëjnë 24,30 për qind të popullsisë rezidente të Maqedonisë së Veriut. Kjo peshë demografike, historike dhe politike nuk mund të shpërfillet në ndërtimin e institucioneve dhe të së ardhmes së vendit.
Marrëveshja e Ohrit nuk ishte një akt formal për t’u vendosur në arkivat e historisë. Ajo ishte një zotim politik dhe institucional për një të ardhme të përbashkët. Ajo lindi nga një periudhë e rëndë e konfliktit dhe synoi të krijonte kushte për barazi, përfaqësim dhe besim ndërmjet komuniteteve. Prandaj, çdo debat për zbatimin e saj duhet të trajtohet me përgjegjësi të lartë shtetërore.
Sot, shqetësimet për gjuhën shqipe dhe përfaqësimin e drejtë në institucione janë rikthyer në qendër të debatit publik. Edhe raportet evropiane të vitit 2026 evidentojnë sfidat në zbatimin e të drejtave gjuhësore dhe në miratimin e mekanizmave të përfaqësimit të drejtë. Këto nuk janë çështje që mund të zgjidhen me deklarata politike, por kërkojnë zgjidhje institucionale dhe ligjore.
Kryeministri Mickoski duhet ta kuptojë se udhëheqja e një shteti shumëetnik kërkon më shumë se fitore zgjedhore. Udhëheqja kërkon maturi, ndjeshmëri politike dhe aftësi për të dëgjuar edhe ata që nuk janë pjesë e shumicës politike qeverisëse. Një kryeministër nuk qeveris vetëm për votuesit e partisë së tij, por për të gjithë qytetarët e vendit.
Nuk është e drejtë që çdo kërkesë shqiptare për barazi të interpretohet si presion politik, ndërsa çdo shqetësim për gjuhën, arsimin apo përfaqësimin të shndërrohet në debat të panevojshëm ndëretnik. Të drejtat nuk janë retorikë zgjedhore. Ato janë përgjegjësi kushtetuese dhe detyrim demokratik.
Por edhe politika shqiptare duhet të nxjerrë mësime nga historia. Ajo nuk mund të mbështetet vetëm në retorikën e mbrojtjes kombëtare, ndërsa qytetarët presin punësim, arsim cilësor, drejtësi, zhvillim ekonomik dhe institucione që funksionojnë. Shqiptarët meritojnë përfaqësues që mbrojnë interesat e tyre me dinjitet, argument, dije dhe përgjegjësi.
Krenaria shqiptare në Maqedoninë e Veriut nuk matet me zhurmën e deklaratave, por me ruajtjen e gjuhës, kulturës, arsimit, identitetit dhe kontributit në shoqëri. E cila është krenaria e prindërve që sakrifikuan për shkollimin e fëmijëve, e mësuesve që ruajtën gjuhën shqipe, e intelektualëve që ndërtuan institucione arsimore dhe e brezave që nuk hoqën dorë nga identiteti i tyre.
Shqiptarët nuk duhet të detyrohen të zgjedhin ndërmjet identitetit të tyre kombëtar dhe besnikërisë ndaj shtetit ku jetojnë. Këto dy përkatësi nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Përkundrazi, një qytetar që ndihet i respektuar në identitetin e tij është edhe qytetar që ka më shumë arsye të besojë në institucionet e vendit.
Maqedonia e Veriut ka nevojë për një vizion të ri politik, ku shqiptarët dhe maqedonasit të mos shihen si kundërshtarë të përhershëm, por si partnerë të barabartë në një projekt të përbashkët shtetëror. Nuk ka të ardhme evropiane pa demokraci funksionale, pa respektimin e të drejtave dhe pa besim ndërmjet komuniteteve.
Mickoski duhet ta kuptojë se historia nuk ndërtohet duke anashkaluar ata që kanë qenë pjesë e saj. Shqiptarët nuk kërkojnë ta zvogëlojnë askënd, nuk kërkojnë t’ia mohojnë askujt identitetin dhe nuk synojnë të ndërtojnë një shtet kundër maqedonasve. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, kërkojnë që edhe identiteti, gjuha dhe kontributi i tyre të respektohen me të njëjtën dinjitet.
Sepse një shtet nuk bëhet më i fortë kur një popull ndihet më i fuqishëm se tjetri. Shteti bëhet më i fortë kur të gjithë qytetarët e tij ndihen të barabartë.
Dhe në fund, një mesazh që duhet të dëgjohet në Shkup, shqiptarët kanë histori, identitet, dinjitet dhe krenari. Shqiptarët nuk janë kalimtarë në Maqedoninë e Veriut, as numra për të plotësuar shumicat parlamentare. Janë pjesë e pandashme e realitetit të saj historik, politik dhe shtetëror.
Mickoski, mos harroni, shteti nuk është pronë e një populli, por përgjegjësi e përbashkët e të gjithë atyre që e ndërtojnë dhe e mbajnë gjallë!

Prof. Dr. Nijazi Halili
Studiues i marrëdhënieve ndërkombëtare, shkencave politike dhe diplomacisë